واقعيتى داشته باشند به آنها نسبت داده است . مؤلف محترم در مسير رسيدن به چنين حقيقت تلخ و ناگوارى ، در سيرى كه بر تاريخ زندگى سيف داشته است به اين حقيقت واقف مىشود كه : گر چه سيف به دروغ گويى و حديث سازى اشتهارى تمام داشته و به زندقه متهم بوده است ، اما گذشتگان نويسنده و مؤلف ما ، تنها به خاطر دو جلد كتابى كه او به نام‌هاى « الفتوح الكبير و الرده - الجمل و مسير على و عايشه » به رشتهء تحرير در آورده است سيف را نه تنها وقايع نگارى بنام ، بلكه روايت‌ها و سخنانش را از جمله مهم‌ترين مستندات تاريخى عصر پيشين اسلام شناخته‌اند ! ! مسأله زنديقان سپس مؤلف به معناى زندقه در اصطلاح مردم ، و معانى ويژه‌اى كه در اصل داشته است پرداخته و به گروهى از ينديقان بنام هم زمان سيف بن عمر ، چون « ابن مقفع ، ابن ابى العوجاء ، مطيع بن اياس » اشاره كرده است و پس از بحثى مفصل در اين مورد نتيجه مىگيريد كه زندقه در آن روزگار در ميان مردم كه از آيين مانى و مانوى گرى به اسلام گراييده بودند - بدون اين كه ايمان در دلهايشان راه يافته باشد - رواجى تمام داشته است . سپس مىگويد : اينان نمونه‌اى از زنديقان بودند كه رفتار و كردارشان بهترين نمودار چگونگى فعاليت مانويان زمان سيف مىباشد . يكى از آنها ، كتاب‌هاى زندقان را ترجمه مىكند و در ميان جوامع مسلمين منتشر مىسازد ، دومى سر برافراشته ، بى باك و بى هيچ شرم و آزرمى ، لجام گسيختگى و بى بند و بارى و فسق و تبهكارى ، و پشت پا زدن به هر چه اخلاق و انسانيت است در ميان جوانان مسلمين انتشار مىدهد . و سومينشان ، با حرارت‌تر و فعال‌تر از دوتاى ديگر ، كوشا و پر تحرك ، در هر شهر و ديارى با پشتكارى شگفت انگيز دست به سست كردن ، بنيان باورهاى اسلامى مردم به جان مىكوشد و چون دو يار ديگر خويش در پيشبرد عقايد و افكار زندقهء خود آنى غفلت نمىورزد ، تا آن جا كه زير شمشير جلاد هم دست از ايجاد شك و ترديد در معالم اسلامى برنداشته اقرار مىكند كه به تنهايى چهار هزار حديث از خود ساخته و در ميان مردم انتشار داده است كه در آنها حلال را حرام ، و حرام را حلال و روا كرده است ! ! اگر اين مرد - فرزند ابى العوجاء - توانسته است كه به تنهايى فقط چهار هزار حديث دروغ بسازد كه . . . سيف هزاران حديث ساخته و پرداخته كه در آنها پاك‌ترين و با ايمان‌ترين ياران رسول خدا را مردمى پست و فرومايه و بى دين ! و در مقابل كسانى را كه به ظاهر اسلام آورده ، دروغ‌گو و متظاهر به اسلام بوده‌اند مردمى پاك دامن و ديندار و شايستهء احترام معرفى كرده ! بدين سان جهان علم و تحقيق را در برابر